Θησείο ή Ηφαίστειο;

Στην κορυφή του λόφου του Αγοραίου Κολωνού, -όπου κολωνός σημαίνει γήλοφος, τύμβος, τούμπα- που οριοθετεί δυτικά την Αρχαία Αγορά των Αθηνών βρίσκεται ο Ναός του Ηφαίστου, ευρύτερα γνωστός ως ”Θησείο”. Στον ίδιο χώρο βρίσκεται και η ναρχαια συνοικία της Στοάς Αττάλου.

Ναός του Ηφαίστου, γνωστός ως ”Θησείο

Ο ναος στην περιοχή του Θησείου, που πήρε το όνομά του λόγω της παλιάς, σήμερα αναθεωρημένης απόδοσης του ναού, αφιερωμένο στον ήρωα Θησέα, βασιλια της Αθηνας, Το Θησείο λοιπον πήρε το όνομα του από ένα λάθος. Η αρχική ερμηνεία ήταν πως στις μετώπες του αρχαιου ναου αναπαρίσταντο άθλοι του Θησέα και έτσι η περιοχή συσχετίστηκε με τον μυθικό ήρωα. Αργότερα, οι έρευνες των αρχαιολόγων απέδειξαν πως η ερμηνεία ήταν λάθος, αλλά το όνομα διατηρήθηκε…

Σύμφωνα με τον Παυσανία (I, 14, 5-6), στο ναό λατρευόταν από κοινού ο Ήφαιστος, προστάτης των μεταλλουργών, και η Αθηνά Εργάνη, προστάτης των κεραμέων και της οικοτεχνίας. Την ταύτιση του ναού ως ”Ηφαιστείο” επιβεβαίωσε η ανασκαφική έρευνα με την αποκάλυψη εργαστηρίων μεταλλουργίας στην ευρύτερη περιοχή του λόφου, επισκιάζοντας, έτσι, παλαιότερες απόψεις, που αναγνώριζαν ως λατρευόμενες θεότητες τον Θησέα, Ηρακλή ή Άρη.

Ναός του Ηφαίστου, γνωστός ως ”Θησείο

Η οικοδόμηση του ναού πραγματοποιήθηκε ανάμεσα στα έτη 460-420 π.Χ. από άγνωστο αρχιτέκτονα, στον οποίο, όμως, αποδίδονται και άλλοι ναοί στην Αττική, με παρόμοια κατασκευή. Πρόκειται για ένα από τα καλύτερα διατηρημένα μνημεία της Αγοράς και τον καλύτερα σωζόμενο ναό δωρικού ρυθμού στον Ελλαδικό χώρο.

Ναος Ηφαιστου

Ο ναός διέθετε πρόναο και οπισθόδομο, δίστυλους εν παραστάσι. Εξωτερικά περιβαλλόταν από την περίσταση, μια δωρική κιονοστοιχία, με 6 κίονες στις στενές πλευρές και 13 στις μακρές. Ολόκληρο το οικοδόμημα, από την κρηπίδα έως και την οροφή, ήταν κατασκευασμένο από πεντελικό μάρμαρο, ενώ τα αρχιτεκτονικά γλυπτά που το κοσμούσαν ήταν από παριανό μάρμαρο. Στο εσωτερικό υπήρχε βάθρο, πάνω στο οποίο στέκονταν τα ορειχάλκινα λατρευτικά αγάλματα του Ηφαίστου και της Αθηνάς, έργα του γλύπτη Αλκαμένη, σύμφωνα με τον Παυσανία, τα οποία πρέπει να φιλοτεχνήθηκαν ανάμεσα στα έτη 421-415 π.Χ.

Ο ναός έφερε πλούσιο γλυπτό διάκοσμο. Οι μετόπες, που κοσμούσαν την ανατολική πλευρά της περίστασης παριστάνουν τους εννέα άθλους του Ηρακλή. Στη βόρεια και στη νότια πλευρά, εικονίζονται από τέσσερις άθλοι του Θησέα, σκηνές από τις οποίες προέκυψε η λαϊκή ονομασία ”Θησείο” για το ναό. Στον πρόναο παριστάνεται ο νικηφόρος αγώνας του Θησέα κατά των απαιτητών του θρόνου, των 50 υιών του Πάλλαντα, στον οποίο παρίστανται και έξι θεοί του Ολύμπου. Στον οπισθόδομο, στο πλάτος του σηκού, παριστάνεται η Κενταυρομαχία.

Κατά τους ελληνιστικούς χρόνους γύρω από το ναό φυτεύτηκαν θάμνοι ή μικρά δέντρα σε παράλληλες σειρές, μέσα σε γλάστρες, οι οποίες ήρθαν στο φως κατά τις ανασκαφές.

Από Ναός Ηφαίστου εκκλησία Αγίου Γεωργίου

Τον 7ο αι. μ.Χ. ο ναός μετατράπηκε σε εκκλησία του Αγίου Γεωργίου του Ακάμα ή Ακαμάτη. Για το παρωνύμιο Ακάμας ισως προκειται για παραφθορά του ονόματος του γιου του Θησέα και της Φαίδρας, του Ακάμαντα. Μια άλλη άποψη είναι να οφείλεται ακριβώς στην έννοια του ακαμάτη (= αργόσχολου), επειδή επί τουρκοκρατίας λειτουργούσε μόνο μία φορά το χρόνο, ανήμερα της εορτής του Αγίου. Αλλη εκδοχή είναι ότι το πυρ του Ηφαίστου ονομάζεται και “ακάματον πυρ” και από αυτό προήλθε το όνομα Ακαμάς.

Το Θησείο αρχές 19ου αιώνα

Οντας χριστιανικος ναος, ο Ναός του Ηφαίστου γλίτωσε από τις λεηλασίες που υπέστησαν αρχαία κτίσματα στην Ελλάδα από τις επιδρομές των Γότθων, οι οποίοι ευθύνονται για τις καταστροφές σημαντικών κτιρίων της Αθήνας, μεταξύ των οποίων, του Παρθενώνα. Λειτούργησε έτσι έως την απελευθέρωση της Ελλάδας από τους Τούρκους. Χρησιμοποιήθηκε ως τόπος ταφής για τους μη Ορθόδοξους Ευρωπαίους κατά τον 19ο αιώνα, μεταξύ αυτών που ετάφησαν στο χώρο ο John Tweddel φίλος του λόρδου Έλγιν.

Το 1834 πραγματοποιήθηκε εδώ η τελετή υποδοχής του βασιλιά Όθωνα. Ο Όθωνας διέταξε το κτήριο να χρησιμοποιηθεί ως μουσείο, μέχρι την έναρξη των ανασκαφών της Αμερικανικής Σχολής στην Αρχαία Αγορά, το 1930.

Με τη Μικρασιατική Καταστροφή και την εισροή χιλιάδων προσφύγων στη χώρα, ο χώρος γύρω από τον ναό είχε μετατραπεί σε καταυλισμό των προσφύγων.

Ο καταυλισμός των προσφύγων που έφτασαν με την Μικρασιατικη Καταστροφη

Σήμερα ο ναός είναι προσβάσιμος για το κοινό, καθώς αποτελεί τμήμα του αρχαιολογικού χώρου της Αρχαίας Αγοράς.