Τσαττιστά – Τα Κυπριακά δίστιχα με ρίζες στο Βυζάντιο


Tsiattista – Poetic Duelling

Τα Κυπριακά ερωτικά δίστιχα, δημιούργημα του λαού δια μέσου των αιώνων στον κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Unesco, από το 2011 με τον τίτλο «Tsiattista – Poetic Duelling / Τσιαττιστά, Ποιητική Μονομαχία » θέλοντας να τονίσει το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό γνώρισμά τους που αφορά την ευγενή άμιλλα που αναπτύσσεται μεταξύ των διαγωνιζόμενων ποιητών.

Ελα να πάμε μανα μου τζει στα βουνα τ΄Άκαμα, που δύει ο ηλιος γλίορα να ππέσουμε αντάμα.

Ενας ξεχωριστός τρόπος εκφρασης των ατελείωτων ψυχικών διακυμάνσεων του απλού κοσμου σε στιγμές χαράς, ερωτα, ή πόνου. Στην Ιταλία και στην Ελλάδα τα Ερωτικά δίστιχα ή αλλιως Ρίμες αγάπης ακόμα και οι Μαντινάδες ειναι τα λυρικά ερωτικά στιχάκια.

Σαράντα μέρες άννοια λάκκον μές τήν αυλήν της,
νά ‘βρω τ’ αθάνατον νερόν να λούννει το κορμίν της.

Χαρακτηριστικά

Τα δίστιχα συνήθως αυτά γράφονται – λέγονται σε ομοιοκατάληκτο δεκαπεντασύλλαβο στίχο με αυτοτελές και ολοκληρωμένο νόημα. Από ερωτικά, μέχρι και μυλλωμένα – πονηρά, η θεματολογία ποικίλει,, λογοπαίγνια και αναφορές σε βασιλιάδες, άνθη, δράκους, αγίους και τοπωνυμια μας δίνουν τον κυπριακό παλμό.

Τα σσειλη της τα κότζινα θέλω να τα φιλήσω, μα ετσι όπως στάσουσιν κρασί φοούμε μεν μεθύσω!

Μεσα απο τα τσαττιστά, η κυπριακή γλώσσα και το περιεχόμενο της ενεπνευσε πάμπολλους ανώνυμους δημιουργούς που αυτοσχεδιάσαν πάνω στη σταθερή τους φόρμα, αλλά και επώνυμους λογοτέχνες και ποιητές όπως ο Κωστας Μόντης, και ο Μιχάλης Πασιαρδής.

Αγαπες εκαμα πολλες, εχω τζιαι μια στην Κριτου,
εχω τζια μια στο Νιο Χωρκον, τζια τρεις στην Αντρολυκου .

Γιατί Τσατιστά;


Τα τσιατιστά προέρχονται από τη κυπριακή λέξη τσιαττώ που σημαίνει ταιριάζω, στην προκειμένη το ταίριασμα των στίχων. Τα τσιατιστά πηγάζουν από τη παραδοσιακή λαική ποίηση και απαγγέλονται συνήθως στα πανηγυρια, και γλέντια από τους καλοφωνάρηδες της παρέας και την επανάληψη του τελευταιου στίχου από τους παρευρισκομένους.

Εφύασιν οι σήκωσε πάσιν τζ΄οι τυρινάες, τζ΄ εμείνασιν οι κορασιές με δίχως τους αντράες…

Τα Τσιαττιστά αποτελούν ένα από τα πιο ζωντανά κομμάτια της Κυπριακής λαϊκής ποιητικής. Πρόκειται για αυτοσχέδια ποιητικά δημιουργήματα στιγμιαίας έμπνευσης, ως επί το πλείστον διαγωνιστικού χαρακτήρα. Οξυδέρκεια, φαντασία, κι ετοιμότητα, ειναι οι δεξιότητες του ποιητάρη. Πολύ γνωστοί είναι οι διαγωνισμοί τσιατιστών ειδικά στα πανηγύρια του κατακλυσμού που γνωστοί ποιητάρηδες διαγωνίζονταν προσπαθώντας να ταιρίαξουν τους επόμενους στίχους τους σε αυτούς που απάγγελλε ο προηγούμενος διαγωνιζόμενος. Νκητής είναι αυτός που θα τσιάτιζε μεχρι τέλους.

Είπουν της δως μου ’να φιλίν τζ’ είπεν μου πκιάε δέκα
τζ’ είπουν τζ’ εγιώ ’πού μέσα μου «ηντα καλή γεναίκα»!

Ρίζες στο Βυζάντιο

Η τέχνη των τσατιστών κληροδοτήθηκαν σε μας απο την εποχή του Μεσαίωνα. Η καταγωγή τους ανάγεται στους βυζαντινούς αιώνες, αυτό που οι Βυζαντινοί ονομαζαν “ερωτικά εκατόλογα”. Τα «καταλόγια» των βυζαντινών ιπποτικών μυθιστορημάτων του μεσαίωνα τα οποια εμφανιζονται και στην συλλογή στίχων «Περί έρωτος και αγάπης» του 15ου αιώνα.  Η λαϊκή ποίηση στη Κύπρο, περνώντας από διάφορα στάδια και διακυμάνσεις, έχει πλέον τα Τσιαττιστά ως αναπόσπαστο τμήμα της παράδοσης αφού, διατήρησαν πολλά στοιχεία από την αρχική τους μορφή. 

Εφίλου την τζαι λαλεν μου,
δάκκα με να πονησω,
να τζιζω πανω να πονω
να μεν σε λησμονισω.

Black Friday και πράσινα άλογα

Tο Black Friday δεν το είχαμε και στο χωριό μας…. Και αυτό γιατί μόλις τα τελευταία χρόνια έφτασε στην Ευρώπη και ειδικά στην Κύπρο και την Ελλάδα από την Αμερική.

Black Friday λέγεται η Παρασκευή που ακολουθεί την γιορτή της Ημέρας των Ευχαριστιών στην Αμερική. Πρόκειται  για την τελευταία Παρασκευή του Νοεμβρίου. Δεν αναγνωρίζεται ως επίσημη αργία, αλλά πολλοί εργαζόμενοι έχουν ρεπό. Για εκατομμύρια ανθρώπους είναι η πιο κατάλληλη μέρα για να κάνουν σημαντικές χριστουγεννιάτικες και όχι μόνο αγορές.

Γιατί «μαύρη»;

Η πιο γνωστή ιστορία πίσω από την παράδοση της «Μαύρης Παρασκευής» συνδέεται όμως με τα λογιστικά φύλλα και τις αποδείξεις στις αρχές της δεκαετίας του ’60. Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 τα λογιστικά φύλλα και οι αποδείξεις ήταν χειρόγραφα και τα καταστήματα είχαν δύο χρώματα μελανιού για να καταγράφουν τα στοιχεία. Με κόκκινο γράφονταν οι ημέρες που είχαν αρνητικό ισολογισμό πωλήσεων και με μαύρο οι ημέρες με θετικό. Με την πάροδο των χρόνων ήταν τόσα τα κέρδη της συγκεκριμένης ημέρας που της έδωσαν έτσι το «μαύρο» της όνομα.

Η πρώτη καταγεγραμμένη όμως χρήση του όρου «Black Friday» ήταν στη χρηματοπιστωτική κρίση και ειδικότερα στην συντριβή της αμερικανικής αγοράς στις 24 Σεπτεμβρίου 1869.

Δύο χρηματιστές της Wall Street, συνεργάστηκαν για να αγοράσουν όσο περισσότερο χρυσό μπορούσαν, ελπίζοντας να οδηγήσουν την τιμή του στα ύψη και να τον πουλήσουν για βγάλουν κέρδος. Όμως εκείνη την Παρασκευή του Σεπτεμβρίου το 1896, η συνωμοσία τελικά αποκαλύφθηκε, δημιουργώντας κατακόρυφη πτώση στην χρηματιστηριακή αγορά και χρεοκοπώντας την Wall Street.

Όταν οι επιχειρήσεις άρχισαν να συνειδητοποιούν ότι μπορούν να προσελκύσουν πλήθος πελατών με τις εξαιρετικά χαμηλές τιμές, το Black Friday καθιερώθηκε ως η πιο ιδανική ημέρα κατά τη διάρκεια της οποίας επιτυγχάνονται περισσότερες πωλήσεις, ακόμη κι από τη χριστουγεννιάτικη περίοδο. Στην Αμερική. τα καταστήματα ανοίγουν χαράματα καθώς ουρές ατόμων περιμένουν με αγωνία έξω Ο κοσμοαπό τις πόρτες των μαγαζιών. Tα προϊόντα που έχουν τη μεγαλύτερη ζήτηση είναι συνήθως ηλεκτρονικές συσκευές, ωστόσΟ κοσμος, οι τιμές είναι εξαιρετικά μειωμένες σχεδόν σε όλα τα προϊόντα, από έπιπλα σπιτιού μέχρι υποδήματα στην Αμερική επαλαμβάνουμε…

Oικειοποιηθήκαμε πλήρως τον θεσμό του Black Friday, μετατρέποντας μια ημέρα προσφορών της Αμερικής σε εβδομαδιαίο πάρτι της αγοράς με παραπλανητικά μηνυματα και διαφημίσεις. Κάθε χρονιά όλο και περισσότερες επιχειρήσεις από κάθε πλευρά του εμπορικού πρίσματος εκμεταλλεύονται την “φρενίτιδα” των ημερών και βρίσκουν ευκαιρία να κάνουν προσφορές και “προσφορές” προσπαθώντας να βγάλουν τα σπασμένα όλης της χρονιάς…

Black Friday και πράσινα άλογα, και πράσσειν άλογα επίσης … Δεν θα γίνουμε όμως ποτέ Αμερική…και γιατί άλλωστε;