Γιατι δεν μιλάμε στα παιδιά για τον πόλεμο;

Είμαι κι εγώ από εκείνα τα τυχερά παιδιά που κάποτε το σχολειο μας ‘ανάγκασε’ να διαβάσουμε το μυθιστόρημα “Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου”. Πλέον το λογοτεχνικό βιβλίο στο δημόσιο σχολείο δεν είναι υποχρεωτικό…και το σχολειο δεν ειναι πια σχολείο …αλλά αυτό είναι γι άλλο επεισόδιο…

27 Οκτωβρίου 1940: θα τη θυμάται αυτή τη μέρα ο Πέτρος που πέθανε το τριζόνι του. Θα τη θυμάται γιατί την επομένη ακούει τη φωνή της μητέρας του να του λέει: «Σήκω…, έγινε πόλεμος. Δεν ακούς τις σειρήνες;» Και από τότε αρχίζει ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου, μια βόλτα στην Αθήνα της Κατοχής, στα δύσκολα εκείνα χρόνια της πείνας… 

Στην Αθήνα του 1940 – 1944 παρακολουθούμε την πορεία του εννιάχρονου Πέτρου προς την εφηβεία την ώρα που ο πόλεμος μαίνεται. Οι εξελίξεις στα μέτωπα συμπαρασύρουν την καθημερινότητα του, ενώ συγγενείς και φίλοι κάτω από την πίεση των γεγονότων, αλλάζουν κι αυτοί, άλλοτε θυμίζοντας αναξιοπρεπείς, πεινασμένες σκιές και άλλοτε αποφασισμένους μικρούς ήρωες.

Η Άλκη Ζέη έχει ζήσει τα γεγονότα από πρώτο χέρι και το βιβλίο έγραψε στο Παρίσι, όπου ζούσε αυτοεξόριστη με την οικογένειά της κατά τα χρόνια της Δικτατορίας. Το βιβλίο εκδόθηκε για πρώτη φορά στην Αθήνα από τις Εκδόσεις Κέδρος το 1971. Το 1972, κυκλοφόρησε στα αγγλικά σε ΗΠΑ και Βρετανία, με τίτλο Petros’ War (Ο πόλεμος του Πέτρου), ενώ το 1976 το βιβλίο κυκλοφόρησε σε δέκα γλώσσες.

Το έργο παρόλο που παραπέμπει στη φρίκη του πολέμου, του φασισμού και της κατοχής, αλλά δεν περιορίζεται σε αυτήν. Την υπερβαίνει κι αποκτά μια οικουμενική διάσταση για τα παιδιά όλου του κόσμου. Στον περίπατο αυτό του Πέτρου κρύβεται το μήνυμα πως οι αγώνες ξεκινούν πρώτα από μέσα μας. Στην πορεία του διαγράφεται το μήνυμα αλληλοβοήθειας: Το να χάσουμε κάτι αγαπημένο δεν διορθώνεται… βοηθώντας όμως τους συνανθρώπους μας, κερδίζουμε έμπνευση για μια νέα αρχή.

Γιατι η κοινωνίας μας δεν μιλά στα παιδιά για τον πόλεμο;

Η επεξεργασία του παρελθόντος τόσο στην Ελλάδα ‘οσο και στην Κύπρο διαφοροποιείται σε σχέση με τις υπόλοιπες πρώην κατεχόμενες χώρες, και η αιτία είναι οι Εμφύλιοι που ζήσαμε. Δυστυχως με τα τόσα μας παθηματα, δεν έχουμε αναπτύξει μιαν “αντιφασιστική μνήμη” όπως στην ανατολική Ευρώπη, ή μια κοινή “πατριωτική μνήμη” όπως στη δυτική Ευρώπη π.χ. Ιταλία ή η Γαλλία.

Σαν μάχιμος εκπαιδευτικός καθημερινά διαπιστώνω πως αγνοούμε την Ιστορία μας. Αποφευγουμε να μιλάμε στα παιδιά για το παρελθον. Ετσι τα παιδιά μεγαλώνουν βλέποντας μπροστά τους εκφάνσεις του φασισμου, μια κατάσταση όμως που δεν τα αγγίζει, δεν τα τρομάζει, ίσως και να την ασπάζονται.

Τα παιδιά, μαθαίνουν από το παρατηρούν τους μεγάλους. Η φρίκη που ζει η ανθρωπότητα γίνεται εικόνα στα μάτια των παιδιών. Η αθωα ψυχη ομως δεν προστατεύεται αν αποφευγουμε να τους μιλήσουμε ανοιχτά για τον δικό μας αποτρόπαιο κόσμο… Η κοινωνία μας είναι σκληρή, και δεν χωράει εξωραϊσμούς, ιδιαίτερα όταν συμβαίνουν τόσο σοβαρά γεγονότα όπως ο φασισμός, ο πόλεμος, η βία. Αν αρνηθούμε όμως ένα γεγονός ή αν πούμε ψέματα για αυτό, τα μπερδεύουμε. Στα παιδιά λέμε πάντα την αλήθεια γιατί έχουν την ευαισθησία η οποία τους προϊδεάζει για όλα αυτά που αντιλαμβάνονται μεν αλλά δεν μπορούν να κατανοήσουν.

Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος παρέμεινε θέμα ταμπού στην Ελλάδα μέχρι τη δεκαετία του 1980, τότε εισήχθη και η διδασκαλία του στα ελληνικά πανεπιστήμια από έναν Γερμανό καθηγητή… τραγική ειρωνεία!